Dach z bali drewnianych to tradycyjna konstrukcja w budownictwie drewnianym, wykonana z okrągłych lub ciosanych bali sosnowych, świerkowych lub modrzewiowych. Zapewnia doskonałą izolację termiczną, naturalny wygląd i szybki montaż. Wymaga impregnacji przeciw wilgoci, owadom i grzybom. Nachylenie najczęściej 30-45°, obciążenie do 150 kg/m². Trwałość 40-60 lat przy konserwacji.

Konstrukcja dachu z bali drewnianych wymaga precyzyjnego wyboru między więźbą krokwiową, jętkową a płatwiową, by zapewnić odpowiednie przenoszenie obciążeń i harmonię z konstrukcją ścian. W domach z bali o przekroju 150×180 mm, stosowanych powszechnie w Polsce według normy PN-EN 1995-1-1 (Eurokod 5), każda z tych więźb ma swoje atuty. Więźba krokwiowa daje efekt przy małych rozpiętościach do 5 m, gdzie krokwie o długości 3-4,5 m opierają się prosto na murłacie, minimalizując zużycie drewna. Z kolei jętkowa, z dodatkowymi zastrzałami i jętkami, radzi sobie z przęsłami do 12 m, świetna dla dachów stromych o kącie nachylenia 35-45°. Płatwiowa, oparta na płatwiach głównych i drugorzędnych, dominuje w dużych obiektach powyżej 12 m rozpiętości, jak hale z bali klejonych o wytrzymałości na ścinanie do 20 MPa.

Jaka konstrukcja dachu z bali drewnianych dla Twojego rozstawu krokwi?

Rozstaw krokwi waha się zazwyczaj od 60 do 120 cm, zależnie od obciążenia śniegiem (strefa III w Polsce: 1,6 kN/m²). Wybranie zależy od kąta dachu i regionu – w górskich terenach jętkowa więźba redukuje ugięcia o 30% dzięki trójkątnym wiązarom. Pytanie brzmi: jaką więźbę wybrać do domu z bali o szerokości 6 m? Dla takich parametrów więźba krokwiowa jest najprostsza i najtańsza, z kosztem ok. 150-200 zł/m².

Zalety każdej konstrukcji dachu z bali drewnianych:

• Prostota montażu: krokwiowa wymaga najmniej okuć.
• Ekonomia materiału: oszczędność do 20% drewna w porównaniu z płatwiową.
• Szybkość realizacji: jętkowa skraca czas o 2-3 dni na 100 m².
• Wytrzymałość na wiatr: płatwiowa z przekątnymi usztywnieniami znosi porywy do 30 m/s.
• Estetyka wnętrza: widoczne krokwie w krokwiowej podkreślają rustykalny charakter.
• Adaptacja do nachylenia: jętkowa dla dachów mansardowych powyżej 40°.
• Skalowalność: płatwiowa dla rozbudowy o 50% powierzchni.

Ogólnie, dla konstrukcji dachu z bali drewnianych o rozpiętości 8 m, jętkowa więźba z płatwiami pomocniczymi (tzw. półpłatwiowa) łączy zalety obu światów, ograniczając progowanie stropu. Krokiew dolna musi być impregnowana ciśnieniowo solami Cu-AZ, co przedłuża trwałość o 50 lat. „W budownictwie szkieletowym z bali – radzą architekci – omijaj nadmiernego sztywności bez dylatacji”. A co z izolacją? Warstwa wełny mineralnej 25 cm pod krokwiami zapewnia R=6,5 m²K/W. Pytanie: czy płatwiowa przetrwa w strefie śniegowej IV? Tak, przy wzmocnionych złączach śrubowych M12.
Bezpośrednie oparcie krokwi na bale ściennej: ważny element w krokwiowej, zapobiegający kondensacji.

Rodzaje więźby dachowej w konstrukcji dachu z bali

Najpopularniejsza jest więźba krokwiowa, gdzie krokwie o przekroju 8×16 cm opierają się prosto na górnej koronie balowej. Ten system daje efekt przy rozpiętościach do 5,5 m, z rozstawem krokwi co 70-90 cm. Technologia montażu dachu z bali w wariancie krokwiowym wymaga precyzyjnego nacięcia murłaty na balach, co zapewnia stabilność.

Dla większych dachów, np. o szerokości 8-12 m, wybiera się więźbę jętkową z dodatkowymi słupkami i kleszczami. Jętki przenoszą obciążenia na ściany zewnętrzne, minimalizując uginanie się połaci.

Zalety więźby płatwiowej dla stromych dachów

Płatwiowa konstrukcja z płatwiami głównymi 12×24 cm daje się do dachów o nachyleniu powyżej 40°. Redukuje liczbę krokwi, przyspieszając prace. W balach integruje się ją z systemem stężeń, co podnosi nośność o 20-30% przy śniegu 150 kg/m².

Impregnacja drewnianych belek dachowych chroni je przed wilgocią, wydłużając żywotność konstrukcji nawet o 30-50 lat. Proces ten polega na wnikaniu substancji ochronnych w strukturę drewna, blokując dostęp wody i rozwój grzybów. Zabezpieczenie drewnianych belek dachowych przed wilgcią wymaga wyboru odpowiednich preparatów, np. impregnaty boranowe czy na bazie miedzi organicznej, zgodne z normą PN-EN 335 klasa użyteczności 3.

Metody wydajnej impregnacji belek dachowych

Drewno dachowe, narażone na kondensację pary wodnej, traci wytrzymałość przy wilgotności powyżej 20%, co prowadzi do deformacji i zgnilizny. Impregnacja powierzchniowa za pomocą pędzla lub natrysku jest najprostszą metodą dla amatorów, ale najlepsze impregnaty do belek dachowych to te aplikowane ciśnieniowo w autoklawach, redukujące chłonność wody o 70-90%. Preparaty wodne schną szybciej, w czasie gdy rozpuszczalnikowe penetrują głębiej, do 5-10 mm.

Wilgoć w belkach powoduje rozwój pleśni już po 6-12 miesiącach ekspozycji, dlatego impregnacja musi być wykonana przed montażem.

Kroki preparacji drewna do ochrony

Przed aplikacją usuń korę i osusz drewno do wilgotności poniżej 18%.

Ważne kroki impregnacji:

• Oczyść powierzchnię z kurzu i żywicy za pomocą szczotki drucianej.
• Zabezpiecz końce belek, najbardziej narażone na pękanie.
• Nałóż pierwszą warstwę impregnatu gruntującego.
• Po 24 godzinach dodaj warstwę dekorystyczną z UV-filtrem.
• Kontroluj temperaturę aplikacji: 10-25°C dla dobrego wchłaniania.
• Pozwól schnąć minimum 48 godzin w wentylowanym pomieszczeniu.
• Sprawdź impregnację testem kropli wody – nie powinna wsiąkać.

Regularna kontrola co 5 lat przedłuża trwałość dachu.

Jakie impregnaty chronią bale przed sinizną i insektami?

Preparaty solne, takie jak impregnaty grzybobójcze typu Cu-AZ, proponują ochronę do 15 lat w warunkach dachowych. Nakłada się je metodą zanurzeniową lub natryskową, co zapewnia penetrację na głębokość 5-8 mm. Dla drewna sosnowego polecane są produkty z dodatkiem inhibitorów UV, zapobiegające szarzeniu.

Wymaga to dwuetapowej aplikacji: najpierw gruntowanie, potem powłoka hydrofobowa.

Do konserwacji bali w wilgotnych klimatach sprawdzają się oleje lniane z dodatkami fungicydów, utrwalające drewno bez tworzenia filmu. Preparaty wodne rozpuszczalne, np. na bazie quaternary ammonium, schną w 24 godziny i nie zmieniają koloru bale.

Impregnacja ciśnieniowa pod ciśnieniem 12-14 barów zwiększa odporność na 30% w porównaniu do powierzchniowej.

Kupując środki ochronne drewna konstrukcyjnego, sprawdzaj certyfikaty ITB, zapewniające skuteczność w warunkach polskich. Dla nowych dachów impregnuj przed montażem, a w istniejących stosuj preparaty penetrujące mgłą.